ALTARS OF METAL ARCHIVE • 1998

DEATH Chuck Schuldiner

Η ιστορική συνέντευξη του 1998 — στα ελληνικά για πρώτη φορά στο νέο Altars of Metal, μαζί με το αυθεντικό ηχητικό ντοκουμέντο, το setlist της Αθήνας και φωτογραφίες από το Ρόδον Club.
19 Αυγούστου 1998 • Interview
The Sound of Perseverance era
27 Σεπτεμβρίου 1998 • Ρόδον Club
Altars of Metal original archive
FROM THE ARCHIVES

Μια συνομιλία με τον Chuck Schuldiner, λίγο πριν οι Death έρθουν στην Ελλάδα

Στις 19 Αυγούστου 1998, οι συντάκτες του Altars of Metal μίλησαν τηλεφωνικά με τον Chuck Schuldiner. Το The Sound of Perseverance δεν είχε ακόμη κυκλοφορήσει και η πρώτη ελληνική επίσκεψη των Death βρισκόταν λίγες εβδομάδες μπροστά.

Η παλιά αγγλική συνέντευξη διατηρήθηκε στο original archive του site. Σήμερα την επαναφέρουμε σε πλήρη ελληνική μετάφραση, μαζί με το πραγματικό audio της συνομιλίας και φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στο Ρόδον Club.

19.08.1998

Η συνέντευξη

Τηλεφωνική συνομιλία του Altars of Metal με τον Chuck Schuldiner.

31.08.1998

The Sound of Perseverance

Κυκλοφορεί το έβδομο και τελευταίο studio album των Death.

26.09.1998

Θεσσαλονίκη

Οι Death εμφανίζονται στο Μύλος, μία βραδιά πριν από την Αθήνα.

27.09.1998

Ρόδον Club

Η ιστορική εμφάνιση των Death στην Αθήνα.

ORIGINAL AUDIO DOCUMENT • 19 AUGUST 1998

Άκουσε την αυθεντική συνομιλία με τον Chuck

Το ηχητικό της συνέντευξης παρέμεινε για χρόνια στο προσωπικό αρχείο. Στο video χρησιμοποιείται επίσης φωτογραφικό υλικό από την ελληνική εμφάνιση των Death το 1998.

ORIGINAL ALTARS OF METAL AUDIO
THE INTERVIEW • FULL GREEK TRANSLATION

Η συνέντευξη του 1998, στα ελληνικά

Η μετάφραση ακολουθεί το original transcript της εποχής και διατηρεί το νόημα, τον τόνο και τις αναφορές της αρχικής συνομιλίας. Προφανή ορθογραφικά ή συντακτικά λάθη του αγγλικού transcript έχουν εξομαλυνθεί χωρίς να αλλάζει το περιεχόμενο.

Τι μπορείς να πεις; Τι μπορείς ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ να πεις για ένα τόσο μεγάλο συγκρότημα όπως οι Death, που έχουν γράψει ιστορία στο death metal; Ό,τι κι αν πεις, θα μοιάζει με λίγες φτωχές λέξεις. Αφού άρπαξα το «The Sound of Perseverance» από τα πεινασμένα χέρια των υπόλοιπων συντακτών — που ακόμη με καταριούνται γι’ αυτό — για να προσπαθήσω να το κάνω review, πληροφορήθηκα ότι θα είχαμε μόλις 30 φτωχά λεπτά στο τηλέφωνο με τον αρχιτέκτονα του death metal, Chuck Schuldiner. Ακολούθησε πανικός και όλοι ήθελαν να ετοιμάσουν ερωτήσεις. Τελικά η Melissa, ο Μάνος κι εγώ γράψαμε περίπου 35… Αλλά πόσες μπορείς να κάνεις μέσα σε 30 λεπτά; Σπάσαμε κάθε ρεκόρ και προλάβαμε περίπου 30 — και τελικά ακόμη περισσότερες σύντομες ερωταπαντήσεις. Ας δούμε λοιπόν τι μας απάντησε τότε ο Chuck, ο ίδιος ο “Spirit Healer”…
THE SOUND OF PERSEVERANCE

Ο νέος δίσκος, το line-up και οι Control Denied

01
ALTARS OF METAL

Ας ξεκινήσουμε με το νέο σας album, «The Sound of Perseverance». Υπάρχουν πολλές διαφορές σε σχέση με τους προηγούμενους δίσκους σας και, κατά τη γνώμη μου, η πιο αισθητή είναι στα φωνητικά. Τα άλλαξες επίτηδες ή μήπως ακούμε τη φυσική αλλαγή της φωνής σου με το πέρασμα του χρόνου;

CHUCK SCHULDINER

Βασικά είναι κάτι πολύ φυσικό. Τα φωνητικά μου φαίνεται να αλλάζουν από δίσκο σε δίσκο, όχι απαραίτητα επειδή το επιδιώκω· απλώς έτσι εξελίσσομαι. Ο λαιμός μου αλλάζει και εξελίσσεται. Ξέρεις, όταν βγήκε το «Symbolic», τα φωνητικά ήταν λίγο διαφορετικά και νομίζω ότι στην αρχή ο κόσμος το πρόσεξε. Μετά από λίγο το συνήθισε. Και τώρα, με αυτό το album, κάποιοι λένε «δεν ακούω καμία αλλαγή στα φωνητικά». Νομίζω ότι ύστερα από λίγο το συνηθίζεις και σου φαίνεται φυσιολογικό. Οπότε, ναι, είναι κάτι πολύ φυσικό και όχι πραγματικά σκόπιμο.

02
ALTARS OF METAL

Μια ακόμη αισθητή διαφορά βρίσκεται στα κιθαριστικά riffs, όπου υπάρχουν αρκετά progressive στοιχεία. Είναι κάποιου είδους πειραματισμός;

CHUCK SCHULDINER

Βασικά είναι μια προέκταση εκεί όπου βρισκόταν το «Individual Thought Patterns». Εκείνος ο δίσκος ήταν επίσης πολύ progressive και χρησιμοποιούσα πολλές διαφορετικές αρμονίες και άλλα πράγματα. Νομίζω ότι και αυτός ο δίσκος έχει εκείνο το progressive vibe του «Individual Thought Patterns». Ειδικά αν συγκρίνεις το «Individual Thought Patterns» με το «Symbolic», το «Symbolic» ήταν σίγουρα λίγο πιο συγκρατημένο, λιγότερο progressive. Νομίζω ότι το «The Sound of Perseverance» συνδυάζει στοιχεία τόσο από το «Individual Thought Patterns» όσο και από το «Symbolic».

03
ALTARS OF METAL

Θα μας έλεγες λίγα λόγια για τη στιχουργική θεματολογία του νέου album, μιας και το promo δεν περιλαμβάνει στίχους;

CHUCK SCHULDINER

Ναι, δυστυχώς τα promos δεν έχουν τους στίχους. Σε γενικές γραμμές, όμως, οι στίχοι του δίσκου αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα και τη ζωή, αρκετά όπως στο «Symbolic» και στο «Individual Thought Patterns»: τα καλά, τα άσχημα, τις προκλήσεις, το να είσαι δυνατός και να ξεπερνάς τα εμπόδια. Αυτό ουσιαστικά συμβολίζει και το εξώφυλλο, με τους ανθρώπους που σκαρφαλώνουν, προσπαθώντας να φτάσουν σε κάτι καλύτερο στη ζωή και να κυνηγήσουν το όνειρό τους. Είμαι ονειροπόλος. Για μένα η μουσική είναι ένα όνειρο και συνεχίζω να προσπαθώ να φτάσω σε μεγαλύτερα πράγματα. Αυτός είναι ο στόχος μου.

04
ALTARS OF METAL

Όπως σχεδόν σε ΚΑΘΕ album των Death, έτσι και τώρα το line-up είναι ξανά διαφορετικό! Γιατί δεν παραμένει ποτέ το ίδιο; Μήπως το κάνεις επίτηδες, ώστε κάθε album να διαφέρει τεχνικά από τα προηγούμενα;

CHUCK SCHULDINER

Όχι, όχι… καθόλου. Υπήρξε ένα διάλειμμα τριών χρόνων για τους Death. Δεν μπορώ να κρατήσω το ίδιο line-up όταν κάνω κάτι διαφορετικό και έχουν περάσει τρία χρόνια. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να με περιμένουν, ούτε θα το περίμενα από αυτούς. Πρέπει να βλέπει κανείς τους λογικούς λόγους για τους οποίους αυτό δεν είναι το line-up του «Symbolic». Ο Gene Hoglan παίζει σε τρία διαφορετικά συγκροτήματα και δουλεύει με άλλους ανθρώπους. Όλοι από εκείνο το line-up κάνουν κάτι άλλο. Πάντα υπάρχουν λόγοι. Όπως ο Ozzy Osbourne έχει τους δικούς του λόγους, ή ο Dio ή ο Ritchie Blackmore· πολλοί άνθρωποι στη μουσική βιομηχανία αλλάζουν line-up. Είμαι ένας από πολλούς. Δυστυχώς νομίζω ότι ο κόσμος εστιάζει περισσότερο στις δικές μου αλλαγές από ό,τι σε άλλους μουσικούς που επίσης αλλάζουν line-up. Αλλά τα πράγματα συμβαίνουν για κάποιο λόγο. Είμαι πάρα πολύ χαρούμενος με το νέο line-up και όλοι στο συγκρότημα είναι ενθουσιασμένοι με όσα συμβαίνουν. Παίζω με αυτά τα παιδιά εδώ και πάνω από δύο χρόνια, οπότε στην πραγματικότητα είμαστε μαζί αρκετό καιρό. Ίσως ο κόσμος νομίζει ότι απλώς μαζεύω γρήγορα μερικούς μουσικούς, αλλά πρόκειται για ανθρώπους με τους οποίους κάνω παρέα, είναι φίλοι μου και έχουμε εξαιρετική σχέση.

05
ALTARS OF METAL

Αν δεν κάνω λάθος, είναι τα μέλη που έπαιζαν μαζί σου στους Control Denied, σωστά;

CHUCK SCHULDINER

Ακριβώς. Το γεγονός ότι είμαστε μαζί τόσο καιρό έχει πραγματικά αποδώσει. Γι’ αυτό ήθελα να είναι και στους Death: λόγω του ταλέντου τους και επειδή αισθανόμαστε όλοι άνετα όταν δουλεύουμε μαζί. Και αυτό ακούγεται και στον νέο δίσκο· είναι ένα πολύ δεμένο album.

06
ALTARS OF METAL

Και ο νέος drummer, ο Richard Christy, ήταν κι αυτός στους Control Denied, σωστά;

CHUCK SCHULDINER

Όχι. Στην πραγματικότητα δεν ήταν, αλλά θα είναι. Σίγουρα δεν θα ήθελα καν να επιχειρήσω να αντικαταστήσω τον Richard. Είναι απίστευτος.

07
ALTARS OF METAL

Πιστεύω ότι είναι εξίσου καλός με τον Gene Hoglan. Συμφωνείς;

CHUCK SCHULDINER

Είναι και οι δύο απίστευτοι. Ήμουν πολύ τυχερός που βρήκα κάποιον ο οποίος δεν είναι μόνο σπουδαίος drummer, αλλά και εξαιρετικός άνθρωπος — και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Για μένα είναι συναρπαστικό. Όπως είπα, το ταλέντο ολόκληρου αυτού του line-up νομίζω ότι σόκαρε αρκετό κόσμο, επειδή δεν ήξεραν τι να περιμένουν. Σκέφτονταν «ποιοι παίζουν σε αυτόν τον δίσκο; Δεν έχουμε ξανακούσει αυτά τα παιδιά, πώς μπορούν να σταθούν σε αυτό το επίπεδο;». Αλλά μπορούν. Και όπως είπες, πιστεύω ότι ο Richard βρίσκεται πραγματικά ανάμεσα στους καλύτερους.

08
ALTARS OF METAL

Στο «The Sound of Perseverance» δείχνετε τον σεβασμό σας στους Judas Priest διασκευάζοντας το «Painkiller». Είναι κάτι πρωτόγνωρο για τους Death, αφού είναι η πρώτη σας διασκευή. Ποιανού ιδέα ήταν; Δική σου ή μήπως της Nuclear Blast;

CHUCK SCHULDINER

Ήταν δική μου ιδέα. Η εταιρεία δεν είχε ιδέα ότι το είχαμε ηχογραφήσει. Το κράτησα μάλιστα αρκετά μυστικό, επειδή το κάναμε κυρίως για πλάκα, απλώς για να το κάνουμε. Μου αρέσει πολύ το «Painkiller» και θεωρώ ότι το album είναι ένα από τα σπουδαιότερα των ’90s. Το τραγούδι μου φάνηκε πολύ κοντά στη δική μας νοοτροπία: progressive, μελωδικό και πραγματικά βαρύ. Έτσι αισθάνομαι ότι είναι και οι Death μουσικά, οπότε το θεωρούσα πολύ ταιριαστό τραγούδι για να διασκεδάσουμε παίζοντάς το. Δεν σκεφτόμασταν καν ότι θα το κυκλοφορούσαμε. Έλεγα ότι, αν βγει καλό, ίσως το βάζαμε μόνο στην ιαπωνική έκδοση, επειδή στην Ιαπωνία συνηθίζουν να θέλουν ένα extra track. Όταν τελειώσαμε, ήμασταν πολύ ευχαριστημένοι. Το άκουσε η εταιρεία — χωρίς να γνωρίζει προηγουμένως ότι το είχαμε γράψει — και είπαν «πρέπει να μπει στον δίσκο». Εγώ είπα πως, αν αρέσει στον κόσμο, ας μπει. Δεν ήξερα πώς θα αντιδρούσαν οι άλλοι. Νομίζω ότι αρκετοί ξαφνιάστηκαν και από τον διαφορετικό τρόπο που τραγουδάω εκεί. Το ειρωνικό είναι ότι αυτό είναι το αγαπημένο μου είδος φωνητικών, όπως στο «Painkiller». Ήταν πολύ ωραίο και μέχρι στιγμής ο κόσμος το έχει απολαύσει, πράγμα που μας κάνει χαρούμενους.

09
ALTARS OF METAL

Και τι γίνεται με τους Control Denied; Θα συνεχίσεις μαζί τους ή τους εγκατέλειψες;

CHUCK SCHULDINER

Ναι, οπωσδήποτε θα συνεχίσω. Το album είναι γραμμένο και εντελώς έτοιμο. Δεν έχει ηχογραφηθεί ακόμη, αλλά μουσικά ο κόσμος μπορεί να περιμένει κάτι αρκετά κοντά στο νέο album των Death. Στα φωνητικά θα κινείται περισσότερο προς το ύφος του «Painkiller» — όχι με εμένα να τραγουδάω, αλλά είναι ένα καλό παράδειγμα του στυλ: πολύ βαρύ, έντονο και μελωδικό. Έχω έναν τραγουδιστή στην Αμερική που θα τραγουδήσει στους Control Denied. Και οι Control Denied είναι κανονικό συγκρότημα, όχι κάποιο solo project. Θα είναι εξίσου σημαντικό, ίσως ακόμη σημαντικότερο για μένα από όσα έχουν κάνει οι Death, επειδή θα μου δώσει τη δυνατότητα να πάω μουσικά πιο μακριά σε πράγματα που νιώθω ότι πρέπει να γίνουν και που δεν μπορούν να γίνουν με τους Death. Το διαφορετικό φωνητικό ύφος θα το πάει πολύ πιο πέρα.

10
ALTARS OF METAL

Μην παρεξηγήσεις αυτό που θα πω, αλλά πάντα έλεγα με τους φίλους μου ότι, για να συνθέτει κάποιος μουσική σαν τη δική σου, πρέπει να είναι είτε ιδιοφυΐα είτε… ψυχάκιας! Θεωρείς ότι είσαι ένα από τα δύο;

CHUCK SCHULDINER

Θα προτιμούσα το πρώτο! Αλλά δεν νομίζω ότι χρειάζεται να είσαι ιδιοφυΐα. Αυτό που χρειάζεται είναι να πιστεύεις σε αυτό που κάνεις. Δεν χρειάζεται ούτε ιδιοφυΐα ούτε κάποιος διαταραγμένος άνθρωπος. Για μένα πρέπει να πιστεύεις σε αυτό που κάνεις, ό,τι κι αν είναι στη ζωή. Εγώ πιστεύω σε αυτό που κάνουμε και δεν δίνω σημασία στις τάσεις ούτε σε όσα συμβαίνουν γύρω από το συγκρότημα. Το βασικό για μένα είναι να μένουμε πιστοί σε αυτό που κάνουμε και να βάζουμε πολλή emotion στη μουσική. Νομίζω ότι είναι ένας συνδυασμός ειλικρίνειας και αυθεντικότητας — και αυτό είναι πολύ σημαντικό για αυτή τη μουσική.

11
ALTARS OF METAL

Θα παίξετε live στη χώρα μας στις 26 Σεπτεμβρίου! Πώς αισθάνεστε που θα παίξετε για πρώτη φορά στην Ελλάδα;

CHUCK SCHULDINER

Είμαστε κατενθουσιασμένοι. Ολόκληρο το συγκρότημα. Δεν έχουμε παίξει ποτέ εκεί και έχουμε ακούσει εξαιρετικά πράγματα για τους fans στην Ελλάδα, οπότε είμαστε έτοιμοι. Ανυπομονούμε πραγματικά.

GREECE • LIVE • EVOLUTION

Η πρώτη επίσκεψη στην Ελλάδα, τα live videos και η εξέλιξη των Death

12
ALTARS OF METAL

Άρα πιστεύεις ότι είμαστε πολύ «ζωντανό» κοινό, έτσι δεν είναι;

CHUCK SCHULDINER

Το πιστεύω και ανυπομονώ να έρθω εκεί και να παίξουμε. Θα είναι πολύ συναρπαστικό.

13
ALTARS OF METAL

Οπότε είναι σίγουρο για τις 26 Σεπτεμβρίου, σωστά;

CHUCK SCHULDINER

Απολύτως!

14
ALTARS OF METAL

Πώς σου ακούγεται η ιδέα να κάνετε ένα live video; Υπάρχει πιθανότητα;

CHUCK SCHULDINER

Στην πραγματικότητα άρχισα μόλις χθες να το συζητώ με κάποιον. Θα θέλαμε σίγουρα να κάνουμε ένα live video, αντί να φτιάξουμε απλώς ένα video clip για ένα τραγούδι του δίσκου. Θα προτιμούσα να γυρίσουμε μια ολόκληρη συναυλία, ώστε ο κόσμος να μπορεί να την πάρει σπίτι και να την έχει για πάντα. Πολλοί ίσως να μη βρουν ποτέ την ευκαιρία να δουν το συγκρότημα live, οπότε μια πλήρης συναυλία θα ήταν ένας καλός τρόπος να δουν διαφορετικά τραγούδια στο σπίτι. Ναι, ελπίζουμε πραγματικά να οργανώσουμε κάτι τέτοιο για αυτόν τον δίσκο.

15
ALTARS OF METAL

Μπορούμε να περιμένουμε και κάποιο video clip από το νέο album;

CHUCK SCHULDINER

Αυτό ακριβώς συζητούσαμε. Δεν έχει πολύ νόημα να ξοδέψεις τόσα χρήματα για ένα video που μπορεί να παιχτεί μία ή δύο φορές, στις τρεις το πρωί ή κάτι τέτοιο. Τα heavy metal videos δεν έχουν μεγάλη υποστήριξη από την τηλεόραση και τους σταθμούς. Θα προτιμούσα λοιπόν να ξοδέψουμε τα χρήματα για να καταγράψουμε μια ολόκληρη συναυλία, ώστε ο κόσμος να μπορεί να την πάρει σπίτι και να την απολαύσει περισσότερο. Πιθανότατα αυτό θα κάνουμε αντί για ένα μόνο video.

16
ALTARS OF METAL

Φαίνεται σαν να θέλεις να αλλάξεις τα πάντα! Ακόμη και το logo του συγκροτήματος άλλαξε λίγο. Προσπαθείς ίσως να δείξεις τη μουσική εξέλιξη ή ωρίμανση των Death;

CHUCK SCHULDINER

Ναι. Είναι απλώς ότι δεν θέλω να μένω κολλημένος σε κάτι. Ξεκίνησα όλο αυτό το συγκρότημα όταν ήμουν δεκαέξι χρονών, οπότε κάποια στιγμή είναι φυσικό να εξελιχθείς. Τώρα είμαι 31 και η μουσική εξελίσσεται γρήγορα από δίσκο σε δίσκο, όπως εξελίσσομαι κι εγώ. Θέλω να είμαι βέβαιος ότι τα πράγματα συνεχίζουν να προχωρούν μπροστά. Είναι μέρος της διαδικασίας του να μεγαλώνεις.

17
ALTARS OF METAL

Μιας και μιλάμε για το logo: στο logo του «Spiritual Healing», το γράμμα «T» σχημάτιζε έναν ανεστραμμένο σταυρό που καιγόταν, αλλά όχι πια. Είχε κάποια ιδιαίτερη σημασία ο ανεστραμμένος φλεγόμενος σταυρός;

CHUCK SCHULDINER

Όχι. Ήταν απλώς ένα logo. Δεν είμαι καθόλου θρησκευόμενος. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με τη θρησκεία, αλλά εγώ δεν είμαι θρησκευόμενος. Εκείνο το logo δημιουργήθηκε όταν ήμασταν όλοι 16 χρονών, το 1983. Με τον καιρό συνειδητοποίησα ότι έπρεπε να το αλλάξω, γιατί ήταν γελοίο να υπάρχει κάτι που να παραπέμπει σε θρησκεία τη στιγμή που εγώ δεν είμαι θρησκευόμενος. Από την άλλη, όπως είπα, δεν έχω τίποτα εναντίον των ανθρώπων και του δικαιώματός τους να πιστεύουν σε ό,τι θέλουν.

18
ALTARS OF METAL

Γιατί αλλάξατε τόσο ξαφνικά από τη Roadrunner στη Nuclear Blast;

CHUCK SCHULDINER

Το συμβόλαιο είχε τελειώσει και δεν θα ήθελα να επιστρέψω σε αυτούς. Εκείνη την περίοδο δεν ήξεραν πώς να χειριστούν ένα metal συγκρότημα και το «Symbolic» ουσιαστικά υπέφερε από αυτό. Πιστεύω ότι εκείνο το album θα έπρεπε να είχε πάει πολύ καλύτερα. Ήταν λοιπόν ώρα να προχωρήσουμε. Η Nuclear Blast βρίσκεται τώρα σε θέση να γίνεται πολύ μεγάλη εταιρεία, με δύναμη για προώθηση αλλά και — το σημαντικότερο — τη γνώση για το πώς να προωθήσει αυτή τη μουσική. Αυτό με ενθουσίασε: να δω αυτόν τον δίσκο να προωθείται σωστά και τα πράγματα να κινούνται προς μια πιο θετική κατεύθυνση.

19
ALTARS OF METAL

Το εξώφυλλο του «The Sound of Perseverance» δείχνει ένα βουνό που μοιάζει με τον ίδιο τον Θάνατο, ενώ άνθρωποι σκαρφαλώνουν για να φτάσουν στην κορυφή του…

CHUCK SCHULDINER

Ακριβώς…

20
ALTARS OF METAL

Θα μπορούσε αυτό να είναι ένα «Crystal Mountain where evil takes its form» ή υπάρχει βαθύτερο νόημα;

CHUCK SCHULDINER

Αυτό είναι κατά κάποιον τρόπο ένα θετικό βουνό. Μπορεί να φαίνεται λίγο τρομακτικό, αλλά συμβολίζει περισσότερο μια αναζήτηση: το να ανεβαίνεις, να προσπαθείς να φτάσεις κάπου, ίσως να πέφτεις μερικές φορές αλλά να σηκώνεσαι ξανά. Στο εξώφυλλο κάποιοι βρίσκονται χαμηλά, άλλοι στη μέση και άλλοι κοντά στην κορυφή. Είναι σαν τα βήματα που κάνουμε όλοι στη ζωή, ειδικά όταν έχεις ένα όνειρο και θέλεις να το κυνηγήσεις. Για μένα το όνειρό μου είναι η μουσική. Άνθρωποι προσπαθούν να το καταστρέψουν μιλώντας άσχημα για μένα ή βάζοντας εμπόδια στον δρόμο μου, αλλά εγώ θα συνεχίσω. Θα συνεχίσω να προσπαθώ να το φτάσω. Γι’ αυτό ο τίτλος και το εξώφυλλο είναι πολύ σημαντικά· αντικατοπτρίζουν τον τρόπο που βλέπω τη ζωή και αυτό που κάνω.

21
ALTARS OF METAL

Θεωρείς ότι το «The Sound of Perseverance» είναι το καλύτερό σας album μέχρι σήμερα; Και γιατί;

CHUCK SCHULDINER

Είναι σίγουρα ένα από τα αγαπημένα μου. Νομίζω ότι έχει μερικές από τις καλύτερες ερμηνείες μας, έχει πραγματικά διαφορετικά πράγματα και πολλές στροφές και αλλαγές. Όπως είπες, προσπαθήσαμε να επιστρέψουμε λίγο σε εκείνο το progressive vibe του «Individual Thought Patterns», σε αυτή την αίσθηση ότι η μουσική μετακινείται συνεχώς. Υπάρχουν κιθαριστικά πράγματα σε αυτόν τον δίσκο με τα οποία είμαι πολύ χαρούμενος και που δεν είχα κάνει σε προηγούμενα albums, όπως το instrumental, που είναι ουσιαστικά όλο κιθάρες και ήταν πολύ ωραίο και διασκεδαστικό να το κάνουμε. Αυτός ο δίσκος έχει πολλά διαφορετικά πράγματα να συμβαίνουν. Νομίζω ότι μέχρι τώρα έχει εκπλήξει πολύ κόσμο, ειδικά μετά το «Symbolic». Δεν περίμεναν ίσως ένα album τόσο μουσικό — ή ακόμη πιο μουσικό — από εκείνο.

DEATH • HISTORY • IDENTITY

Παρελθόν, ταυτότητα, κατηγορίες και η θέση του Chuck μέσα στο συγκρότημα

22
ALTARS OF METAL

Παλιότερα είχες συνεργαστεί με τους Naphobia, το συγκρότημα του Nik Chevalier, παίζοντας solo στο «As Ancients Evolve» από το album «Of Hell». Τι γνώμη έχεις για τον Nik και το συγκρότημά του;

CHUCK SCHULDINER

Για να πω την αλήθεια, δεν τους γνωρίζω πολύ καλά. Έκανα εκείνο το solo ως χάρη σε έναν φίλο μου που έπαιζε bass στο συγκρότημα. Ουσιαστικά το έκανα σαν χάρη.

23
ALTARS OF METAL

Είχαν ηχογραφήσει και το τελευταίο τραγούδι του album τους στο δικό σου studio, σωστά;

CHUCK SCHULDINER

Κατά κάποιον τρόπο. Ο Gene Hoglan βοήθησε σε αυτό, κάνοντας το drum-track programming. Εγώ απλώς βοηθούσα λίγο. Όπως είπες, ο bass player ήταν φίλος μου και μέλος εκείνου του συγκροτήματος, οπότε ήταν περισσότερο μια βοήθεια «εκ των έσω».

24
ALTARS OF METAL

Μπορείς να ορίσεις τις βασικές ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στο «Symbolic» και το «The Sound of Perseverance» και να συγκρίνεις τον νέο δίσκο με τα παλιότερα LP των Death;

CHUCK SCHULDINER

Από πλευράς ήχου και παραγωγής, ο Jim Morris έκανε τον νέο δίσκο όπως είχε κάνει και το «Symbolic», οπότε η παραγωγή έχει παρόμοια δύναμη. Μουσικά υπάρχουν φυσικά αρκετές ομοιότητες. Το «Symbolic» ήταν πολύ μελωδικό album και αυτό είναι επίσης μελωδικό, αλλά… είναι διαφορετικό από το «Symbolic». Πιστεύω πάντως ότι είναι ένας καλός συνδυασμός στοιχείων που ελπίζω ότι ο κόσμος θα απολαύσει.

25
ALTARS OF METAL

Πιστεύεις ότι η απουσία των Death από τη metal σκηνή σού έδωσε την ευκαιρία να μελετήσεις τις νέες τάσεις και να προσθέσεις καινούργια στοιχεία στη μουσική των Death; Αν ναι, ποια είναι αυτά;

CHUCK SCHULDINER

Νομίζω ότι αυτό που μας βοήθησε πάρα πολύ ήταν κυρίως ότι είχαμε περισσότερο χρόνο να δουλέψουμε πάνω στο album. Είχαμε περισσότερο χρόνο με το υλικό. Φτιάξαμε ουσιαστικά δύο demo tapes ολόκληρου του δίσκου πριν μπούμε για την τελική ηχογράφηση, οπότε είχαμε πολλές ευκαιρίες να ηχογραφήσουμε, να κάνουμε αλλαγές και να φτάσουμε στο studio με τον Jim Morris πραγματικά προετοιμασμένοι. Είναι σίγουρα η καλύτερη προετοιμασία που είχα ποτέ για δίσκο. Νομίζω ότι αυτό έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο.

26
ALTARS OF METAL

Μπορείς να συγκρίνεις τον σημερινό τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς σου — όπως και την ίδια την ύπαρξη των Death — με την εποχή του «Scream Bloody Gore»;

CHUCK SCHULDINER

Είμαι δεκατέσσερα χρόνια μεγαλύτερος, οπότε φυσικά είναι πολύ διαφορετικά. Σκέφτεσαι εντελώς διαφορετικά στα 31 από ό,τι στα 16. Ήμασταν παιδιά δεκαέξι χρονών — είναι πολύ μικρή ηλικία. Έχω μάθει πολλά στην πορεία και ελπίζω ότι έχω μάθει αρκετά καλά πράγματα. Έχω περάσει και πολλές μαλακίες, αλλά ταυτόχρονα αισθάνομαι καλά με όσα έχουν συμβεί μουσικά. Για μένα η μουσική είναι ο βασικός λόγος που βρίσκομαι εδώ. Είμαι εδώ για να παίζω μουσική και, ελπίζω, να την απολαμβάνει ο κόσμος. Αυτό είναι που πραγματικά έχει σημασία. Έχω ωριμάσει πολύ ως άνθρωπος και μουσικά — και αυτά τα δύο πάνε μαζί.

27
ALTARS OF METAL

Ποιο album των Death θεωρείς ότι άσκησε τη μεγαλύτερη επιρροή στη death metal σκηνή;

CHUCK SCHULDINER

Δεν ξέρω. Δεν θα μπορούσα πραγματικά να το πω. Δεν μπορώ να σχολιάσω κάτι τέτοιο. Ειλικρινά, δεν είμαι σίγουρος.

28
ALTARS OF METAL

Πώς θα χαρακτήριζες τον σημερινό ήχο των Death; Θεωρείς ότι ο όρος «death metal» εξακολουθεί να ταιριάζει στο συγκρότημα;

CHUCK SCHULDINER

Προσωπικά δεν μου αρέσουν τέτοιες κατηγορίες. Όταν ξεκίνησα το συγκρότημα, ήθελα να φτιάξω ένα heavy metal band. Αυτό πίστευα ότι παίζαμε — και βασικά αυτό παίζαμε. Κάπου στην πορεία μπήκε μια ταμπέλα και έμεινε πάνω μας. Οι επιρροές μου όμως δεν χωρούν σε μία συγκεκριμένη κατηγορία. Στις αρχές των ’80s, όταν ξεκινούσα να παίζω κιθάρα, ήμουν fan πολλών διαφορετικών συγκροτημάτων και όλα με ενέπνευσαν με διαφορετικό τρόπο: Iron Maiden, Metallica, Slayer, Venom, Mercyful Fate, Raven… πάρα πολλά. Τότε το metal ήταν απλώς metal. Κάπου στην πορεία οι κατηγορίες άρχισαν να μπαίνουν ανάμεσα στους ανθρώπους και να τους χωρίζουν, αντί να τους ενώνουν. Οι κατηγορίες είναι περιοριστικές. Εγώ θεωρώ ότι είμαστε metal band και ελπίζω ότι μπορούμε να απευθυνθούμε σε μεγάλο κοινό, εφόσον ο κόσμος είναι ανοιχτόμυαλος. Αυτό είναι σημαντικό: να παραμένεις ανοιχτόμυαλος.

29
ALTARS OF METAL

Στο παρελθόν σε έχουν κατηγορήσει ότι είσαι πολύ απόλυτος στις απόψεις σου, σχεδόν δικτάτορας. Θεωρείς τους Death συγκρότημα ή προσωπικό σου project;

CHUCK SCHULDINER

Φυσικά και είναι συγκρότημα. Έχω απόψεις — όλοι έχουν. Κι εσύ έχεις απόψεις· έχεις ένα περιοδικό, θα κάνεις review έναν δίσκο, αυτό είναι άποψη. Όλοι έχουν δικαίωμα να έχουν άποψη. Επειδή είμαι σε συγκρότημα δεν σημαίνει ότι χάνω αυτό το δικαίωμα. Ο κόσμος έχει μια περίεργη αντιμετώπιση απέναντι στους ανθρώπους που παίζουν σε bands: αν πω ότι δεν μου αρέσει ένα συγκρότημα, ξαφνικά θεωρούμαι μαλάκας. Εγώ όμως ήμουν fan πριν γίνω μουσικός και εξακολουθώ να είμαι fan. Όταν εκφράζω μια άποψη, την εκφράζω και ως fan, όχι μόνο ως «ο Chuck που παίζει σε ένα συγκρότημα». Αν κάποιοι θεωρούν ότι είμαι δικτάτορας, το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι έχω ένα όραμα. Εφόσον είμαι ο βασικός songwriter, είναι φυσικό να έχω έναν συγκεκριμένο τρόπο που ακούω τα πράγματα και θέλω να ακούγονται. Το ίδιο συμβαίνει με τον Ritchie Blackmore, τον Eddie Van Halen ή οποιονδήποτε βασικό songwriter. Δεν υπάρχει κάτι λάθος σε αυτό. Δυστυχώς ο κόσμος ξοδεύει υπερβολικά πολύ χρόνο αναρωτώμενος αν είμαι καλός άνθρωπος ή κάποιος δικτάτορας. Θεωρώ τον εαυτό μου εξαιρετικά καλό και άνθρωπο που νοιάζεται για τους γύρω του. Αλλά συχνά παρερμηνεύονται σχόλια, απόψεις ή το γεγονός ότι το συγκρότημα ταυτίζεται με ένα πρόσωπο. Αν ακούσεις έναν δίσκο όπως το «Symbolic» ή τον καινούργιο, πώς μπορείς να θεωρήσεις ότι είναι έργο ενός μόνο ανθρώπου; Υπάρχει ταλέντο από όλους. Αν κάποιος δεν ακούει τη δουλειά του drummer σε αυτόν τον δίσκο ή στο «Symbolic», τότε δεν ξέρω τι ακούει. Δεν παίζω εγώ drums, ούτε τα άλλα lead guitar parts, ούτε το μπάσοβασικ. Γράφω τραγούδια, αλλά το αποτέλεσμα είναι teamwork. Είναι άνθρωποι που δουλεύουν μαζί. Πιστεύω ότι, αν ο κόσμος ακούσει πραγματικά τη μουσική, θα το αντιληφθεί.

30
ALTARS OF METAL

Όταν οι Death περιόδευαν στην Ευρώπη με τους Kreator το 1992 — [εδώ με διέκοψε, αλλά η υπόλοιπη ερώτηση ήταν:] — αποχώρησες από τους Death στη μέση της περιοδείας. Αυτό αποτέλεσε έναν ακόμη λόγο για να χαρακτηριστεί η συμπεριφορά σου εγωιστική. Μπορείς να εξηγήσεις τους λόγους;

CHUCK SCHULDINER

Αυτό είναι παλιά ιστορία! Δεν με ενδιαφέρει πραγματικά να μιλήσω γι’ αυτό και δεν ξέρω γιατί θα ήθελες να το συζητήσουμε. Ειλικρινά, δεν έχω κανένα σχόλιο. Είναι παλιό θέμα. — ΟΚ… — Εννοώ, δεν υπάρχει λόγος να μιλάμε γι’ αυτό, σωστά; Δεν έχει καμία σχέση με τη νέα μουσική. — ΟΚ… — Δεν θέλω να σε προσβάλω, αλλά είναι τόσο παλιά ιστορία που δεν βλέπω κανέναν λόγο να το εξηγώ ή να το συζητάω.

31
ALTARS OF METAL

ΟΚ… Πώς θα χαρακτήριζες τη σημερινή death metal σκηνή; Ποια είναι η γνώμη σου για το NWOSDM;

CHUCK SCHULDINER

Δεν παρακολουθώ κάποιο συγκεκριμένο είδος μουσικής με αυτόν τον τρόπο. Όπως είπα και πριν, το metal γενικά μεγαλώνει πολύ, κάτι που με κάνει χαρούμενο ως fan. Είναι υπέροχο που το metal αρχίζει να γίνεται ξανά πιο δημοφιλές και στην Αμερική. Νομίζω ότι είναι πολύ καλή εποχή για το metal. Ταυτόχρονα, όμως, πιστεύω ότι πρέπει να σπάσουν οι κατηγορίες και ο κόσμος να εκτιμά το metal ως metal και όχι εξαιτίας μιας ταμπέλας. Μου αρέσουν όλα τα είδη metal — πολύ heavy, πολύ melodic — όλα μπορούν να είναι απολαυστικά.

32
ALTARS OF METAL

Θεωρείς τους στίχους των Death εξίσου σημαντικούς με τη μουσική;

CHUCK SCHULDINER

Ναι. Επειδή για μένα μιλούν για την πραγματικότητα και την αληθινή ζωή, οι στίχοι είναι τόσο αληθινοί και τόσο σημαντικοί όσο και η μουσική. Τα δύο είναι απόλυτα συνδεδεμένα.

33
ALTARS OF METAL

Πώς αντέδρασαν οι fans στην επιστροφή των Death;

CHUCK SCHULDINER

Ήταν πραγματικά φοβερό. Ο κόσμος μάς υποδέχτηκε πάρα πολύ θερμά και είναι υπέροχο που καλωσορίζει ξανά αυτή τη μουσική. Είμαι πολύ ευγνώμων για τους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί και στηρίζουν τη μουσική. Είναι εξαιρετικό συναίσθημα για ολόκληρο το συγκρότημα και πολύ συναρπαστικό.

34
ALTARS OF METAL

Τι θυμάσαι από τη συμμετοχή σας στο Dynamo;

CHUCK SCHULDINER

Ήταν απίστευτο. Περάσαμε υπέροχα. Είδα πολλούς ανθρώπους που είχα να δω εδώ και χρόνια. Το show ήταν υπέροχο, ο κόσμος, το κοινό, όλα πραγματικά απίστευτα. Θα ήθελα πολύ να το ξανακάνω.

35
ALTARS OF METAL

Ποια θεωρείς ότι είναι η δική σου συνεισφορά στο metal;

CHUCK SCHULDINER

Δεν ξέρω ποια είναι η δική μου συνεισφορά — αυτό είναι κάτι που πρέπει να το αποφασίσουν άλλοι. Ελπίζω η συνεισφορά μου να είναι ότι κρατάω ζωντανό το πνεύμα του metal, χωρίς να ανησυχώ για trends ή να προσπαθώ να γίνω μέρος μιας τάσης. Νομίζω ότι οι τάσεις συνήθως πληγώνουν το πραγματικό metal. Ειδικά στην Αμερική έχω νιώσει και ο ίδιος τη δύναμη αυτών των trends. Δεν θέλω να είμαι μέρος τους. Ποτέ δεν ήμουν, ούτε ως fan ούτε ως κιθαρίστας. Θέλω να συνεχίσω να πηγαίνω μπροστά και να κρατάω τα πράγματα αληθινά. Αυτή θεωρώ ότι είναι η ευθύνη μου.

36
ALTARS OF METAL

Έχεις ακούσει κάποια ελληνικά συγκροτήματα; Αν ναι, ποια;

CHUCK SCHULDINER

Δεν έχω ακούσει πολλά. Θα ήθελα όμως. Όταν έρθουμε στην Ελλάδα, σκοπεύω σίγουρα να ψάξω και να πάρω ελληνικό metal. Το περιμένω με ενδιαφέρον.

THE SCENE • FINAL WORDS

Η metal σκηνή, ελληνικά συγκροτήματα και το μήνυμα προς τους Έλληνες fans

37
ALTARS OF METAL

Έχεις ακούσει μήπως Rotting Christ;

CHUCK SCHULDINER

Όχι, δεν έχω. Δεν νομίζω ότι έχω ακούσει κάτι δικό τους.

38
ALTARS OF METAL

Μπορείς να μας πεις τη γνώμη σου για μερικά συγκροτήματα; Για παράδειγμα, Obituary;

CHUCK SCHULDINER

Είναι καλό συγκρότημα. Υπάρχουν εδώ και πολύ καιρό και έμειναν πιστοί σε αυτό που πίστευαν, κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό.

39
ALTARS OF METAL

Cannibal Corpse;

CHUCK SCHULDINER

Άλλο ένα καλό συγκρότημα. Έκαναν αυτό που πίστευαν, χωρίς να ακολουθούν τις τάσεις, κάτι που είναι πολύ σημαντικό.

40
ALTARS OF METAL

Deicide;

CHUCK SCHULDINER

Το ίδιο. Είναι ακόμη ένα καλό συγκρότημα, κάνουν το δικό τους, παραμένουν πολύ heavy και δεν κάνουν πίσω. Νομίζω ότι αυτό είναι σημαντικό.

41
ALTARS OF METAL

Dimmu Borgir;

CHUCK SCHULDINER

Δεν έχω ακούσει πολλά από αυτούς. Ειλικρινά ακούω περισσότερο μελωδικά πράγματα. Δεν ακούω τόσο πολύ το σημερινό, πολύ ακραίο death metal ή οτιδήποτε άλλο· υπάρχουν απλώς πάρα πολλά πράγματα για να τα παρακολουθείς όλα. Έχω ακούσει λίγο Dimmu Borgir και, από ό,τι έχω ακούσει, μου φαίνονται αρκετά καλοί.

42
ALTARS OF METAL

ΟΚ! Μπορείς να κλείσεις τη συνέντευξη με ένα μήνυμα προς τους Έλληνες fans;

CHUCK SCHULDINER

Έχουμε ακούσει πάρα πολύ καλά πράγματα για τους metal fans στην Ελλάδα. Ανυπομονούμε να έρθουμε εκεί, να παίξουμε και να περάσουμε πραγματικά καλά με τον metal κόσμο της Ελλάδας. Εκτιμούμε πολύ την υποστήριξη.

43
ALTARS OF METAL

Τότε, τα λέμε στην Αθήνα!

CHUCK SCHULDINER

Σίγουρα! Ευχαριστώ πολύ!

ARCHIVE NOTE • THE GREEK DATES

«26 Σεπτεμβρίου;» — γιατί το λέει έτσι στη συνέντευξη;

i

Στο original interview ο Chuck επιβεβαιώνει την 26η Σεπτεμβρίου ως ημερομηνία της πρώτης εμφάνισης στην Ελλάδα. Η ελληνική επίσκεψη τελικά περιλάμβανε δύο συνεχόμενες βραδιές: Θεσσαλονίκη στο Μύλος στις 26/09 και Αθήνα στο Ρόδον Club στις 27/09/1998.

Γι’ αυτό κρατήσαμε αυτούσια την ημερομηνία μέσα στη μετάφραση και προσθέτουμε εδώ το μεταγενέστερο ιστορικό context.

DEATH • 1998

Από το death metal των ’80s στην κορυφή της τεχνικής εξέλιξης

Death

Οι Death δημιουργήθηκαν γύρω από τον Chuck Schuldiner στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και εξελίχθηκαν από τον ωμό ακραίο ήχο των πρώτων χρόνων σε ένα όλο και πιο τεχνικό, μελωδικό και progressive metal ιδίωμα. Από το Scream Bloody Gore έως το The Sound of Perseverance, η πορεία τους αποτυπώνεται σε επτά studio albums.

Studio albums7
Final studio albumThe Sound of Perseverance
1998 labelNuclear Blast
1998 tourThe Sound of Perseverance

Chuck Schuldiner

Ιδρυτής, κιθαρίστας, τραγουδιστής και ο βασικός συνθέτης των κομματιών στους Death. Στη συνέντευξη του 1998 είναι 31 ετών και μιλά ανοιχτά για την εξέλιξη της μουσικής του, την απέχθειά του για τις ταμπέλες και το επόμενο βήμα των Control Denied.

Γεννήθηκε13 May 1967
Απεβίωσε13 December 2001
ΡόλοςΦωνητικά / Κιθάρα / Συνθέτης
Άλλες μπάντεςControl Denied

THE SOUND OF PERSEVERANCE LINE-UP
Chuck SchuldinerΦωνητικά / Κιθάρα
Shannon HammΚιθάρα
Scott ClendeninΜπάσο
Richard ChristyDrums
RODON CLUB • ATHENS • 27 SEPTEMBER 1998

Το setlist της Αθήνας

Έναν μήνα και κάτι μετά τη συνέντευξη, οι Death ανέβηκαν στη σκηνή του Ρόδον. Το setlist που καταγράφεται στο setlist.fm συνδέει σχεδόν ολόκληρη τη μέχρι τότε διαδρομή του συγκροτήματος με έξι κομμάτια από το ολοκαίνουργιο The Sound of Perseverance.

01
The Philosopher
Individual Thought Patterns
02
Spirit Crusher
The Sound of Perseverance
03
Trapped in a Corner
Individual Thought Patterns
04
Bite the Pain
The Sound of Perseverance
05
Scavenger of Human Sorrow
The Sound of Perseverance
06
1,000 Eyes
Symbolic
07
Zero Tolerance
Symbolic
08
To Forgive Is to Suffer
The Sound of Perseverance
09
Suicide Machine
Human
10
Together as One
Human
11
Crystal Mountain
Symbolic
12
Flesh and the Power It Holds
The Sound of Perseverance
13
Symbolic
Symbolic
14
Zombie Ritual
Scream Bloody Gore
15
A Moment of Clarity
The Sound of Perseverance
ENCORE
Pull the Plug
Leprosy
ONE NIGHT EARLIER • THESSALONIKI

Bootleg από την ίδια ελληνική επίσκεψη

Υπάρχει επίσης bootleg video από την εμφάνιση των Death στη Θεσσαλονίκη, στην ίδια ελληνική επίσκεψη του 1998. Ως αρχειακή αναφορά, δίνει μια σπάνια κινούμενη εικόνα του ίδιου line-up και της ίδιας περιοδείας που έφτασε την επόμενη βραδιά στο Ρόδον.

GREECE 1998 • BOOTLEG DOCUMENT
ALTARS OF METAL PHOTO ARCHIVE

Death live στο Ρόδον Club — 27 Σεπτεμβρίου 1998

Οι φωτογραφίες που ακολουθούν τραβήχτηκαν από τον Δημήτρη “Slatan” Πετράκη στη συναυλία του Ρόδον. Τα scans έχουν υποστεί ψηφιακή αποκατάσταση, διατηρώντας τον χαρακτήρα του πρωτότυπου υλικού του 1998.

PERSONAL ARCHIVE • ATHENS 1998

Και μετά τη συναυλία, μια τυχαία συνάντηση με τον Chuck

Η ιστορία αυτών των ημερών δεν σταμάτησε μέσα στο Ρόδον. Την επόμενη ημέρα, περπατώντας στην Αθήνα με φίλους, πετύχαμε τυχαία τον Chuck Schuldiner μαζί με τον Richard Christy και τον manager των Death. Από εκείνη τη συνάντηση έμεινε και αυτή η προσωπική φωτογραφία — ένα από τα πιο ιδιαίτερα στιγμιότυπα του αρχείου.

Με τον Chuck Schuldiner στην Αθήνα

Ο Δημήτρης “Slatan” Πετράκης με τον Chuck Schuldiner, σε μια τυχαία συνάντηση στον δρόμο κατά την παραμονή των Death στην Αθήνα τον Σεπτέμβριο του 1998. Η φωτογραφία τραβήχτηκε την επόμενη ημέρα από τη συναυλία στο Ρόδον Club, όταν η παρέα συνάντησε τον Chuck μαζί με τον Richard Christy και τον manager του συγκροτήματος.

© Altars of Metal Personal Archive, 1998.

Με τον Richard Christy

Ο Δημήτρης “Slatan” Πετράκης με τον Richard Christy, drummer του line-up των Death στο The Sound of Perseverance. Μαζί με τη φωτογραφία του Chuck, τα δύο στιγμιότυπα συμπληρώνουν το προσωπικό κομμάτι του αρχείου από την πρώτη επίσκεψη των Death στην Ελλάδα.

© Altars of Metal Personal Archive, 1998.

ARCHIVE / CREDITS

Original interview: Altars of Metal, 1998.
Interview: Dimitris “Slatan” Petrakis, Melissa & Manolis Zafirakis.
Original interview archive: altarsofmetal.com/old/inter/death/
Original audio document: YouTube — Altars of Metal archive
Athens setlist reference: setlist.fm
Thessaloniki bootleg reference: YouTube
1998 Death line-up archival reference: Empty Words

Rodon Club photography: © Dimitris “Slatan” Petrakis / Altars of Metal Archive.
Personal archive photography: slatan-chuck-schuldiner.jpg & slatan-richard-christy.jpg — Altars of Metal Personal Archive, 1998.
Digital restoration: Altars of Metal Archive, 2026.

About the Author: SLATAN

Stay Inside the Scene

Join the Altars

Metal news, exclusive interviews, live reports and new episodes
from Το Καφενείο των Μεταλλάδων — without the noise.